parallax background

درس12 دستیاری دندانپزشکی- روکش دندان و بریج

اتاق استریلیزاسیون
درس20 کنترل عفونت – اتاق استریلیزاسیون (CSR)
جولای 19, 2018
پست و کور
درس13 دستیاری دندانپزشکی- پست و کور
آگوست 27, 2018
عنوان درس
درس12 دستیاری دندانپزشکی- روکش دندان و بریج
اهداف آموزشی
پس از فراگیری این درس، شما با روکش دندان، بریج و پست و کور و وسایل و تجهیزات مورد نیاز برای اجرای درمان های پروتز ثابت آشنا خواهید شد.
قابل استفاده برای
کلیه دستیاران دندانپزشکی با تجربه و تازه کار، دانشجویان دندانپزشکی و کارکنان لابراتوارهای دندانپزشکی
آزمون پایانی
به زودی اضافه می شود.
به زودی ویدئو اضافه می شود.

درس12 دستیاری دندانپزشکی- پروتز ثابت (روکش دندان و بریج)

روکش دندان و بریج موضوعات اصلی رشته پروتز ثابت است. پروتز ثابت زیرشاخه ای از علم پروتزهای دندانی (Prostodontics) است. بر خلاف پروتز های متحرک که همه افراد تحمل آنها را ندارند روکش و بریج کاملا قابل تحمل است.

در زیر به بررسی برخی تعاریف می پردازیم.

پروستودونتیکس (Prosthodontics) :علمی است که به مطالعه و ساخت پروتز های دندانی می پردازد. پروتز(Prosthesis):هر نوع ساختار مصنوعی که جانشین نسج از دست رفته بخشی از بدن انسان شود.

1-پروتز ثابت (Fixed): شامل موارد زیر است.

روکش دندان (Crown)
ساختاری از جنس فلز و چینی که تمام تاج دندان را می پوشاند. روکش دندان به طور دائمی  به وسیله سمان (نوعی چسب دندانپزشکی) به دندان چسبانده می شود.

اندیکاسیون (موارد تجویز) روکش

1-برای حفاظت از دندان های روت کانال شده. عاج یک بافت زنده است و بر اثر روت کانال تراپی حیات خود را از دست می دهد و به دلیل نرسیدن آب و املاح و مواد مغذی شکننده می شود و تاب تحمل فشار های ناشی از جویدن را از دست میدهد لذا با روکش می توان آن را حفاظت کرد.

2- دندان هائی که از لحاظ زیبائی مشکل دارند. دو موردی که ذکر شد از جمله مهمترین کاربردهای روکش هستند.

اینله (Inlay)
ساختاری از فلز یا زیرکونیوم که ضایعات MO (سطوح مزیال و اکلوزال دندان) یا DO (سطوح دیستال و اکلوزال) یک دندان را بازسازی می کند.

اونله (onlay)

ساختاری از فلز یا زیرکونیوم که ضایعات MOD (سطوح مزیال اکلوزال و دیستال) یک دندان را بازسازی می کند. این نوع پروتز معمولا راس یک یا چند کاسپ را بازسازی می کند. در شکل زیر نمونه ای دیگر از اینله (دندان 7) و اونله (دندان6) را مشاهده می کنید.

بریج (Bridge)

مجموعه ای از چند روکش متصل به هم که جایگزین دندان یا دندان های از دست رفته می شود.

معمولا روکش های به هم چسبیده بریج را با کلمه واحد شمارش می کنند مانند بریج سه واحدی.



اباتمنت پونتیک و ریتینر

به دندانی که روکش بر روی آن قرار می گیرد اباتمنت می گویند. چون بریج از چند روکش به هم چسبیده تشکیل شده است هر یک از این روکش ها را بر اساس این که بر روی اباتمنت قرار می گیرند  و یا جایگزین دندان کشیده شده می شوند نام گذاری کرده اند. 

ریتینر به روکشی اطلاق می شود که بر روی اباتمنت قرار می گیرد و  پونتیک روکشی است که به جای قرار گرفتن بر روی اباتمنت جایگزین دندان کشیده شده می شود. 

آکواجت
بهداشت زیر پونتیک

پونتیک از پایین در تماس مستقیم با  لثه بیمار قرار می گیرد  به همین دلیل محل مناسبی برای تجمع مواد غذایی و پلاک باکتریال است. معمولا دستیاران دندانپزشکی طریقه تمیز کردن زیر پونتیک ها را به بیماران آموزش می دهند.  سوپرفلاس (نخ دندان زیر بریج) و آکواجت (نوعی واترجت دندانی) وسایلی هستند که از آنها می توان کمک گرفت. لازم به ذکر است طریقه استفاده آکواجت راحت تر بوده کارایی بیشتری دارد. 

سوپرفلاس

بریج کانتی لور


کانتی لور

بریج دو واحدی: دو روکش به چسبیده که بر روی یک دندان پایه سوار می شود را کانتی لور (Cantilever) می نامند و بیشتر برای دندانهای جلو کاربرد دارد. البته در بعضی موارد خاص برای دندان های خلفی نیز به کار می رود.

مری لند بریج



روکشی است که از طریق دو بالچه فلزی به دندان های کناری چسب می شود. و بیشتر برای دندانهای جلو کاربرد دارد. البته در بعضی موارد خاص برای دندان های خلفی نیز به کار می رود.

 مواد قالب گیری

پوتی و واش
1-پوتی و واش:

برای تهیه روکش، بریج، اینله و اونله باید با استفاده از ماده قالبگیری پوتی و واش از دندان تراش خورده قالب گیری کرد. پوتی مانند بتونه سفت است ولی  واش مانند مایعات روان است. این دو ماده دارای یک فعال کننده به نام اکتیواتور است که باعث سفت شدن آنها می گردد. پوتی و واش بدون نیاز به آب و رطوبت ثبات چند ساعته دارند بنابر این می‌توان تا چند ساعت پس از قالب گیری آنها را به لابراتوار ارسال کرد. ترجیحاً بهتر است  پس از قالب گیری در یخچال نگهداری شوند.

آلژینات
2- آلژینات:

این ماده قالبگیری مانند پودر است  و برای سفت شدن به آب نیاز دارد. پس از قالب گیری  لازم است قالب آلژیناتی در محیط مرطوب و یا زیر آب نگهداری شود چون این ماده بی ثبات است و بدون رطوبت دچار تغییرات ابعادی شدید می شود.



طریقه آماده کردن پوتی

برای آماده کردن  پوتی لازم است به اندازه کافی ماده قالبگیری پوتی را با خمیراکتیواتور مخلوط کرد. به این منظور از پیمانه همراه پوتی استفاده کرده، با در نظر گرفتن اندازه تری، پوتی را از ظرف آن بر می‌داریم. معمولا برای قالب گیری نیم فک، نیم پیمانه و برای قالبگیری تمام فک یک پیمانه سر صاف مورد نیاز است.
با استفاده از اسپاتول محکمه، پوتی و اکتیواتور را می توان بر روی اسلب شیشه ای و یا پد کاغذی مخلوط کرد. روش دیگر، استفاده از انگشتان دست برای مخلوط کردن است.

در بعضی از منابع ذکر شده است که پودر تالک دستکش های لاتکس باعث اختلال در سفت شدن پوتی می شود اما تجربیات عملی ما نشان می دهد که این اختلال بسیار جزئی و قابل اغماض است. برای اینکه مشخص شود که پودر دستکش شما چقدر در سفت شدن پوتی اختلال ایجاد می‌کند لازم است یک بار با دستکش و یک بار بر روی اسلب آن را مخلوط کنید.

چنانچه کیفیت پوتی سفت شده و یا مدت زمان لازم برای سفت شدن آن اختلافی نداشته باشد، شما به جای مخلوط کردن بر روی اسلب شیشه ای می توانید با استفاده از دستکش لاتکس پوتی را مخلوط کنید.

طریقه آماده کردن واش

به میزان لازم واش و اکتیواتور را بر روی اسلب شیشه ای و یا پد کاغذی قرار داده با استفاده از اسپاتول محکمه حداکثر ظرف مدت ۳۰ ثانیه آن دو را با یکدیگر مخلوط کنید و بلا فاصله درون تری قرار داده، درون دهان بیمار ببرید. پس از یکی دو بار قالب گیری، میزان لازم واش و اکتیواتور برای شما مشخص می شود.

طریقه آماده کردن آلژینات

برای ثبت دندان های فک مقابل معمولاً از آلژینات استفاده می شود. معمولاً تری های فک اصلی و مقابل مشابه هم انتخاب می شوند یعنی اگر فک اصلی نیم فک قالبگیری می شود فک مقابل هم نیم فک خواهد بود.

ثبت روابط فکین

معمولاً برای ثبت روابط فکین از موم دندانپزشکی استفاده می شود البته ممکن است از مواد ویژه ای که قوامی شبیه پوتی دارد هم استفاده گردد. به این منظور لازم است یک قطعه موم به ابعاد تقریبی 5 سانتی متر در 5 سانتیمتر را بر روی شعله چراغ الکلی و یا تورچ نرم کرده، مانند ساندویچ لوله کنید و در اختیار دندانپزشک قرار دهید.

قالبگیری اینله و اونله

لازم به ذکر است که قالبگیری اینله و اونله مشابه قالبگیری روکش است با این تفاوت که قالبگیری فک مقابل و موم بایت نیاز ندارد.

کست (Cast) گچی و آرتیکولاتور

در لابراتوار تری حاوی پوتی و واش به وسیله گچ مولدانو و گچ رفرکتوری یا دای (die) ریخته می شود و نگاره ای کاملا شبیه فک بیمار تهیه می گردد که بر روی آن روکش ساخته می شود.

تری حاوی آلژینات نیز معمولاً به وسیله گچ سفید ریخته می شود تا نگاره ای شبیه فک مقابل فراهم گردد. این دو کست را با استفاده از موم اکلوژن بر روی هم قرار می دهند و در آرتیکولاتور سوار میکنند.

آرتیکولاتور

آرتیکولاتور وسیله ای دارای دو بازو است که حول یک لولا میچرخند و هر یک از کست های ریخته شده را به یکی از آنها با گچ متصل میکنند تا حرکات فک پائین بازسازی و تقلید شود.

کنترل عفونت را جدی بگیریم

 تری ها

تری های فلزی باید اتوکلاو شوند اما تری های غیرفلزی که تحمل گرمای اتوکلاو را ندارند باید به روش غوطه وری  ضدعفونی شوند. پس از خارج کردن تری ها از محلول ضدعفونی کننده، لازم است با آب روان آنها را به طور کامل شستشو داد تا باقیمانده  ماده ضدعفونی کننده از روی آنها پاک شود. در غیر این صورت بیمار شما مزه بسیار بدی را تجربه خواهد کرد.

پس از انجام قالب گیری لازم است با استفاده از مواد ضدعفونی کننده، تری ها را ضدعفونی و به لابراتوار ارسال کرد. استفاده از  روش غوطه وری در مقایسه با  مواد ضدعفونی کننده آماده به مصرف، از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه تر بوده،  مضرات کمتری برای ریه کارکنان دندانپزشکی دارد.

پس از قالب گیری، لازم است تری ها به روش غوطه وری و یا با مواد ضدعفونی کننده آماده مصرف ضدعفونی شوند.  پس از آنکه تری ها ضدعفونی شدند لازم نیست آنها را زیر آب شیر بشویید. تری ها را درون یک کیسه پلاستیک قرار دهید تا موقع ارسال به لابراتوار باعث آلودگی کاغذ دستور کار لابراتوار نشود.

پس از دریافت روکش از لابراتوار، آن را از روی کست گچی برداشته و حتماً ضدعفونی کنید و درون سینی دندانپزشک قراردهید.

جلسه چسباندن روکش

قبل از چسباندن باید روکش را امتحان کرد تا نقاط احتمالی که مانع از نشستن آن می شود را تعیین و حذف کرد. به این منظور می توان از ماده ای به نام فیت چکر و یا واش و اکتیواتور استفاده کرد. وسایل مورد نیاز در این جلسه را در بخش بالا معرفی کرده ایم.

گاهی لازم است چند روزی روکش یا بریج را به طور موقت چسباند که در این موارد از چسب های موقت مانند تمپوباند و یا مخلوطی از سمان زینک فسفات و وازلین به نسبت 50 درصد استفاده می شود.

برگشت به صفحه دستیاری دندانپزشکی

درس11 دستیاری دندانپزشکی – دندانپزشکی ترمیمی بخش6

درس13 دستیاری دندانپزشکی - پست و کور